مرکز حامیان حقوق بشر: اواخر مرداد ۹۸ بود که خبربازداشت چند دخترعلاقهمند به فوتبال توسط نهادهای امنیتی منتشر شد. دخترانی که به واسطه ممنوعیت حضور زنان ایرانی درورزشگاهها در سالهای اخیر با گریم پسرانه و لباس مبدل از دست ماموران امنیتی فرار کرده بودند و مخفیانه وارد «استادیومهای چندهزار پسری» شده بودند.
نزدیک به ۴ سال از اولین حضور یک دختر عشق فوتبال دراستادیومهای ایران می گذرد و به نظر میرسد که از شروع لیگ برتر فوتبال ایران در فصل ۹۴-۹۵ بود که عزم دختران ایرانی برای شکستن سد ورود به استادیومها جزم شد. معدود دخترانی که با هزاران مشقت و سختی و با تغییر چهره توانستند به یکی از بزرگترین حسرتهای زندگی خود پایان دهند و نبرد ستارههای محبوب خود در چمن سبز را بدون واسطه تلویزیون تماشا کنند. اما شاید آنها خبر نداشتند که طعم شیرین این خوشحالی زایدالوصف مدتی بعد به تلخی خواهد گرایید. روز ۲۵ مرداد بود که خبر رسید تعدادی ازاین دختران با شکایت مهدی تاج رئیس سپاهی فدراسیون فوتبال توسط اطلاعات سپاه بازداشت شده اند. برای دلایل این اتفاق باید کمی به عقب باز گردیم و چرایی این موضوع را موشکافی کنیم:
تهدید فیفا با ضربالاجل چند ماهه
سالهاست که بحث ممنوعیت حضور زنان در ورزشگاهها تبدیل به یک معضل برای فدراسیونهای ورزشی ایران شده است. تصمیمات سختگیرانه نهادهای بالادستی مانند بیت رهبری و دفاترمختلف حوزههای علمیه تا مدیران تندرو باعث شده که این موضوع به مشکلی حلنشدنی در ورزش ایران تبدیل شود. ازسوی دیگر اما فدراسیونهای جهانی رشتههای مختلف به ورزش درقالب یک پدیده اجتماعی و خانوادگی نگاه میکنند و بارها و بارها فدراسیونهای داخلی کشورمان در رشتههای مختلف را به دلیل ممنوعیت حضور زنان و دختران تهدید به تعلیق از حضور درتمامی رقابتهای بینالمللی کردهاند. این محدودیتهای داخلی در رشته فوتبال بسیار پررنگ تر ازسایر رشتههاست و همین ویژگی باعث شده است که فدراسیون بینالمللی فوتبال (فیفا) ضربالاجلی را برای فدراسیون فوتبال ایران تعیین کند تا مدیران فدراسیون فوتبال ایران «یک بار برای همیشه» تکلیف حضور زنان ایرانی در ورزشگاهها را مشخص کنند. ضربالاجلی که تیرماه ۹۸ طی نامه جیووانی اینفانتینو (رئیس فیفا) به مهدی تاج ابلاغ شد و نهم شهریور ماه (شنبه ۳۱ آگوست) به عنوان آخرین زمان و مهلت تعیین شده برای فوتبال ایران در نظر گرفته شد تا فدراسیون فوتبال ایران برای رفع این ممنوعیت چارهای بیندیشد. وقتی فشار فیفا بر روی فدراسیون فوتبال ایران شدت پیدا کرد مدیران این نهاد به تکاپو افتادند تا به واسطه وزارت ورزش و برخی دیگر از واسطهها مجوز حضور زنان درمسابقات فوتبال را دریافت کنند. شنیدهها حاکی از این است که مجوز حضور شمار معدود و محدودی از زنان ایرانی برای حضور در مسابقات تیم ملی فوتبال ایران، آن هم به میزبانی ورزشگاه آزادی تهران صادر شده است و این در حالی است که تیم ملی فوتبال ایران روز ۱۸ مهر در چارچوب مسابقات مقدماتی جام جهانی ۲۰۲۲ در ورزشگاه آزادی به مصاف کامبوج خواهد رفت و قرار است زنان ایرانی این مسابقه را ازداخل استادیوم آزادی تماشا کنند. نکته مهم اینجاست که اگر هر مانعی بر سر راه حضور خانوادهها و زنان در ورزشگاه برای این بازی به وجود بیاید و هر موضوعی باعث شود که زنان در روز مسابقه با کامبوج در ورزشگاه نباشند، میتواند بهای سنگینی برای فوتبال ایران داشته باشد. و شاید همین عامل را بتوان دلیل بازداشت ماه گذشته دختران علاقهمند به فوتبال دانست.
پشت پرده بازداشتها
وقتی خبر بازداشت چند دخترعلاقهمند به فوتبال ازجمله فروغ علایی (عکاس رسانه) منتشر شد، موج عظیمی از واکنشها درشبکههای اجتماعی به راه افتاد. نکته عجیب اینجاست که این دختران بازداشت شده به زندان قرچک منتقل شده بودند و درست در جایی دوران حبس موقت خود را پشت سرگذاشتند که در آن بند زندان، زنان موسوم به فاحشه هم حضور داشتند و همین حضور چند روزه دختران در زندان قرچک ضربات روحی جبرانناپذیری به آنها وارد کرده بود و سرانجام آنها توانستند پس از چند روز با قرار وثیقه ۵۰۰ میلیون تومانی آزاد شوند. اما شاید کمتر کسی دلیل اصلی این اتفاق را بداند.
داستان ازاین قرار است که وقتی فیفا مهلتی کوتاه مدت به فدراسیون فوتبال ایران برای رفع ممنوعیت حضور زنان درورزشگاه داد، مسئولان ورزش ایران چارهای نداشتند جز اینکه با اجازه از مقامات امنیتی بالادستی مجوز حضور زنان درمسابقات تیم ملی ایران به میزبانی ورزشگاه آزادی را کسب کنند تا از تعلیق فوتبال ایران جلوگیری شود. طبق شنیدهها قرار است همان رویهای که درمسابقات لیگ ملتهای والیبال درپیش گرفته شده بود برای حضور زنان علاقهمند به فوتبال هم اجرا شود. یعنی فقط درصدی از آنها از طریق بلیطفروشی وارد استادیوم آزادی شوند و بقیه زنان به طور گزینشی ازبین اعضای تیمهای مختلف زنان ایران، کارمندان فدراسیون و وزارت ورزش، خانوادههای بازیکنان و همچنین کارمندان دولتی و نهادهای امنیتی و نظامی و خانوادههای آنها و… جواز حضور درورزشگاه آزادی را کسب کنند. به طور حتم هرچه به زمان شروع اولین دیدار تیم ملی ایران درورزشگاه آزادی نزدیکتر میشویم گمانهزنیها درباره چگونگی حضور زنان در این مسابقه بیشتر خواهد شد و دختران خبرنگار حوزه ورزش و فعالان حوزه زنان هم نمیخواهند این فرصت حضور را به راحتی ازدست بدهند. ترس ازهمین موضوع و بازتاب احتمالی حضور زنان درمسابقه مقابل کامبوج باعث شده تا رئیس سپاهی فدراسیون فوتبال پیشدستی کند و با شکایت از جمعی از دختران علاقهمند به فوتبال و همینطور یک عکاس حوزه زنان و بازداشت آنها به نوعی ضرب شستی به بقیه دختران خبرنگار و فعالان این حوزه درشبکه های اجتماعی نشان دهد تا بدین ترتیب درصورت بروز هرگونه محدودیت برای حضور زنان در ورزشگاه آزادی، خبرنگاران زن و فعالان این حوزه از ترس بازداشت به اصطلاح ماست خود را کیسه کنند و از اعتراض علنی عاجز شوند. منابعی که نمیخواهند نامشان فاش شود گفتهاند که نام بسیاری از دختران خبرنگار و عکاس توسط اطلاعات سپاه تهیه شده و اکانتهای تمامی آنها در شبکههای اجتماعی توسط این نهاد نظامی رصد میشود و هرگونه پست اعتراضی و غیر اعتراضی مربوط به حضور زنان درورزشگاهها در این مدت با واکنش و تهدید غیر مستقیم مواجه شده است. مقامات بلند پایه ایران خوب می دانند که فدراسیون جهانی فوتبال پس از این منتظر دریافت گزارش از اعمال محدودیت در ورود زنان به ورزشگاه از داخل ایران است و برای جلوگیری از ارسال این گزارشها چه راهی بهتر از تهدید لینکهای داخلی توسط نهادهای امنیتی.
حسرت تمام می شود؟
حالا افکار عمومی منتظر و مترصد فرارسیدن روز ۱۸ مهر است. آیا تهدیدهای فیفا باعث خواهد شد تا طلسم ۴۰ ساله حضور آزادنه زنان ایرانی در یک استادیوم فوتبال شکسته شود یا تهدید چهرههای تندرو و بسیاری از مراجع تقلید باعث میشود که در به رروی همان پاشنه بچرخد و فوتبال ایران در آستانه تعلیق قرار بگیرد. آنچه در حال حاضر مشخص است این است که فدراسیون فوتبال ایران قصد دارد با ظاهرسازی برای حضور زنان درورزشگاه، فیفا را راضی کند و با تهدید برخی از فعالان حوزه زنان و ایجاد محدودیت، از ارسال هرگونه گزارش از داخل برای فدراسیون جهانی فوتبال جلوگیری کند. درحال حاضر به بهانه مشکلات سختافزاری و کمبود امکانات بهانه مقامات ورزش ایران برای چرایی عدم ورود زنان به مسابقات لیگ جور شده است اما قطعا فیفا این بهانه را درکوتاه مدت می پذیرد. آیا مدیران ورزش ایران خواهند توانست بهانهای جدید برای مقامات فیفا جور کنند و حضور زنان در رقابتهای باشگاهی را برای مدتی دیگر به تعویق بیندازند یا تهدید فیفا این بار دیگر رنگ عمل به خود خواهد گرفت و فوتبال ایران به دلیل محدویت حضور زنان دراستادیومها با تعلیق مواجه خواهد شد؟ نکته اینجاست که به نظر میرسد محرومیت فوتبال ایران مساله مهمی برای نهادهای امنیتی به شمار نمیرود. همین چند روز پیش بود که مادلن بوسمن همسر کوین جانسون بازیکن هلندی «گل گهر» سیرجان در حاشیه بازی این تیم مقابل سایپا در ورزشگاه دستگردی تهران بعد از ۲۰ دقیقه از تماشای این بازی منع شد و به بیرون جایگاه VIP ورزشگاه هدایت و به نوعی اخراج شد و این تصمیم ازسوی حراست ورزشگاه میزبان بازتاب زیادی به دنبال داشت. قطعا این اتفاقات خطرساز برای فوتبال ایران، بازهم تکرار خواهد شد.
قدر مسلم نهادهای امنیتی نخواهند توانست دهان همه منتقدان را ببندند و صدای اعتراض زنان ایرانی بازمانده از حضور درورزشگاه ها تا بعد از پایان دیدار ایران و کامبوج به گوش مقامات فیفا خواهد رسید. درآن صورت نهادهای امنیتی، با توسل به کدام روش خواهند توانست جلوی دهان زنان معترض را ببندند؟ آیا فیفا با رصد همه اتفاقات و گزارشها یک بار برای همیشه تکلیف حضور زنان ایرانی در ورزشگاه ها را روشن خواهد کرد؟