گفتگو با شیرین عبادی حقوقدان و برنده جایزه صلح نوبل درباره وضعیت حقوقی پرونده محمد علی طاهری
«شیرین عبادی» حقوقدان و برنده جایزه نوبل در تازهترین گفتگویش درباره وضعیت حقوقی پرونده قضائی «محمد علی طاهری» زندانی عقیدتی، گفته: «پرونده آقای طاهری و بسیاری از زندانیان سیاسی عقیدتی، تماما به وسیلهی پروندهسازی مامورین امنیتی تشکیل شده و به جریان افتاده است. و متاسفم که آقای روحانی که اخیرا منشور حقوق شهروندی را هم امضا و ابلاغ کردهاند، هیچگونه نظارتی بر وزارتخانه زیرمجموعهاش یعنی وزارت اطلاعات ندارند.»
به گزارش خبرگزاری عرفان (اِنا)، این حقوقدان ایرانی در گفتگویی تلفنی با اِنا در روز چهارشنبه یکم دیماه ۱۳۹۵ (۲۱ دسامبر ۲۰۱۶)، ضمن انتقاد از رویکردها و عدم استقلال دستگاه قضائی ایران و همچنین با اشاره به اعمال نفوذ وزارت اطلاعات در پرونده «محمد علی طاهری» و سایر زندانیان سیاسی و عقیدتی گفته: « قوه قضائیه سالها است که استقلال خودش را از دست داده است، مخصوصا بعد از آمدن آقای صادق لاریجانی و به شعبهای از وزارت اطلاعات تبدیل شده است… تمامی این زندانیان از جمله آقای طاهری به خاطر پروندهسازی مامورین امنیتی در زندان هستند که در حقیقت زیرمجموعهی قوهی مجریه است.»
این برنده جایزه صلح نوبل درباره کمپین “کوچ به زندان اوین” و کنشهای مدنی هواداران و شاگردان «محمد علی طاهری» به خبرگزاری عرفان گفته: «وقتی که حکومت تحت هیچ شرایطی حاضر نیست که حرف منطقی و قانونی شهروندان را قبول کند، و شهروندان نیز حاضر نیستند دست به خشونت بزنند؛ بنابراین از هر شیوهای برای رساندن صدای خودشان به گوش جهانیان و افکار عمومی استفاده میکنند. که یکی از اینها این است که هر روز بروند در محلی تجمع کنند و بگویند که اگر ما مرتکب جرمی شدهایم بیایید ما را دستگیر کنید. در این صورت در حقیقت هدف از این کار جلب افکار عمومی است. و متاسفانه چون حکومت ایران به خواستهای قانونی طرفداران آقای طاهری توجهی نکرده است، بنابراین راهحل دیگری برای آنها باقی نمانده بود.»
هشتاد و شش روز از آغاز اعتصاب غذای اعتراضی «محمد علی طاهری» زندانی عقیدتی در زندان اوین گذشته است. آخرین گزارشها حاکی از وخامت وضعیت جسمانی این زندانی عقیدتی است. در این مدت چهار گروه از شاگردان این بنیانگذار عرفان حلقه، به نشانه اعتراض و به صورت داوطلبانه در قالب کمپینی به نام “کوچ به زندان اوین”، خودشان را به مسوولان زندان اوین تحویل دادهاند.
فایل صوتی و متن کامل گفتگو با «شیرین عبادی» حقوقدان و برنده جایزه صلح نوبل، درباره پرونده حقوقی «محمد علی طاهری» و کنشهای مدنی هواداران این زندانی عقیدتی در پی آمده است.
– خانم عبادی همانطور که در جریان هستید تلاشهای بینالمللی بسیاری صورت گرفت تا در نهایت حکم اعدام محمد علی طاهری نقض شد. اکنون با توجه به این که در رفتار حکومت کوچکترین بهبودی از حل حقوقی پرونده این زندانی دیده نمیشود، به نظر شما چه باید کرد؟
شیرین عبادی: طبق گفتهی وکیل آقای طاهری، ایشان بایستی آزاد شوند. حکم اعدام نقض شده، و محکومیتشان تمام شده و باید آزاد شوند. اما قوهی قضائیه از آزادی ایشان جلوگیری میکند و به همین دلیل ایشان اعتصاب غذا کردند. و هوادارانش هم هر روز تظاهرات به صورتهای مختلف، از جمله کوچ به زندان را ترتیب دادهاند. این که چه بایستی کرد، بایستی به قانون توجه کرد. بایستی از قانون اطاعت کرد. که متاسفانه دستگاهی که خودش مسوول رسیدگی به تخلفات خلاف قانون و اعمال خلاف قانون است، خودش اغلب اوقات از جمله در مورد پرونده آقای طاهری، مرتکب عمل خلاف قانون شده است. بنابراین تنها کاری که بایستی کرد این است که از قانون اطاعت کرد. تنها کاری که بایستی کرد این است که آقای صادق لاریجانی خودش را فراتر از قانون نپندارد.
– خانم عبادی در تازهترین گفتگویی که با محمود علیزاده طباطبایی وکیل مدافع محمد علی طاهری داشتیم، ایشان اشاره کردند که فشار ضابطین قضائی روی پرونده بسیار زیاد است. حتی اشاره و تاکید کردند روی این موضوع که اینها براساس تکلیفی که دارند احساس میکنند که آقای محمد علی طاهری خطر امنیتی برای کشور است. شما این مساله را چطور تحلیل میکنید؟ ضابطین قضائی چه مقام یا جایگاهی را در پروندههایی شبیه پرونده آقای طاهری دارند؟
شیرین عبادی: قوه قضائیه سالها است که استقلال خودش را از دست داده است، مخصوصا بعد از آمدن آقای صادق لاریجانی و به شعبهای از وزارت اطلاعات تبدیل شده است. پرونده آقای طاهری و بسیاری از زندانیان سیاسی عقیدتی از جمله آقای سلطانی و خانم نرگس محمدی تماما به وسیلهی پروندهسازی مامورین امنیتی تشکیل شده و به جریان افتاده است. و متاسفم که آقای روحانی که اخیرا منشور حقوق شهروندی را هم امضا و ابلاغ کردهاند، هیچگونه نظارتی بر وزارتخانه زیرمجموعهاش یعنی وزارت اطلاعات ندارند و تمامی این زندانیان از جمله آقای طاهری به خاطر پروندهسازی مامورین امنیتی در زندان هستند که در حقیقت زیرمجموعهی قوهی مجریه است.
– خانم عبادی در راستای حمایت کنشگران و فعالان مدنی از حرکت اعتراضی شاگردان محمد علی طاهری، محمد ملکی و محمد نوریزاد دو تن از چهرههای به نام بین فعالان مدنی، در جمع چهارمین گروه از کمپین کوچ به زندان اوین حضور پیدا کردند. در نهایت البته این گروه چهارم موفق نشدند، چون زندان از بازداشت آنها خودداری کرده بود. این دو چهره مدنی آنها را بدرقه کردند. شما این مساله کوچ به زندان اوین را چگونه ارزیابی میکنید؟
شیرین عبادی: در زمینه کوچ به زندان اوین یک مساله حقوقی برای من مطرح میشود، و آن این است که آیا هر کس که بخواهد میتواند وارد زندان بشود؟ یعنی آیا شهروندان همینطوری میتوانند به زندان مراجعه کنند و بگویند ما را دستگیر کنید؟ مسلما حرف آنها پذیرفته نخواهد شد. برای این که رفتن به زندان تشریفاتی لازم دارد. بنابراین این که کوچ به زندان به چه صورت است و چه معنا و مفهومی از لحاظ حقوقی دارد، من شک دارم که پرونده به این صورت پیش رفته باشد. یعنی به این صورت باشد که هر کس که مایل باشد برود خودش را به زندان اوین معرفی بکند و بگوید بیایید من را دستگیر کنید. و آنها هم فورا بیایند دستگیرش کنند و به زندانش بیاندازند. اینطوری نمیشود، تشریفاتی دارد. یعنی اگر سوای این بود میشد مثلا چند میلیون مردم مراجعه بکنند به زندانها و بگویند ما را هم دستگیر کنید. این عملی نیست. بنابراین نمیدانم عدهای که عنوان میشود کوچ ضد زندان کردهاند و به زندان هم رفتهاند، چگونه رفتهاند؟ آیا افرادی بودهاند که قبلا پرونده داشتهاند و اینها با وثیقه آزاد بودند، اینها وثیقهشان را پس گرفتهاند که بتوانند وارد زندان بشوند؟ نمیدانم به چه کیفیتی بوده ولیکن اگر آقایان ملکی و نوریزاد را به زندان نبردهاند خیلی طبیعی است برای این که پروندهای نداشتهاند. همینطوری نمیشود هرکس که دلش خواست برود بگوید من را زندانی کنید.
– خانم عبادی شعاری که اعضای کمپین کوچ به زندان اوین داشتهاند این بوده “اگر اندیشیدن جرم است پس ما هم مجرمیم” منظورشان این است که اگر اندیشهی آقای طاهری در جمهوری اسلامی جرم محسوب میشود؛ ما هم پیرو همان اندیشه هستیم و همان اندیشه را در زندگیمان داریم رعایت میکنیم. با همین شعار رفتهاند خودشان را معرفی کردهاند. البته اتهامی که به ایشان در نهایت نسبت دادند به ۳۷ نفر که بازداشت شدند، اتهام “اخلال در نظم عمومی” بوده است. یعنی به این واسطه آنها را بازداشت کردهاند.
شیرین عبادی: بله متاسفانه آقای طاهری صرفا به خاطر دگراندیشی در زندان هستند. یعنی به خاطر تفکری که دارند و حکومت تفکر ایشان را نمیپسندد. و ضمنا حکومت از آقای طاهری واهمه دارد، برای این که تفکر ایشان مورد پسند تعداد زیادی از مردم است. اندیشیدن در جمهوری اسلامی تبدیل به یک گناه، و جرم بزرگ شده است. و به همین دلیل هم آقای طاهری در زندان هستند. عدهای که میگویند ما اندیشه آقای طاهری را داریم، همانطوری که گفتید به جرم اخلال در نظم عمومی اینها را دستگیر کردهاند. بنابراین اگر تجمعی صورت بگیرد و کسی به جرم اخلال در نظم عمومی دستگیر نشود، که به هر حال معمولا بعید است این اتفاق؛ ولیکن کسی از اختیارات قانونی خودش استفاده کرده است. به هر حال اندیشیدن در سیستم سیاسی و حقوقی ایران، دگراندیشی متاسفانه جرم شده است.
– هواداران و شاگردان محمد علی طاهری اقدامات و پیگیریهای حقوقی و مدنی مسالمتآمیزی را دارند سالهاست به پیش میبرند، شما در جریان هستید و شاهد هم بودید. سوال را به این شکل مطرح میکنیم، اولا به نظر شما تحویل داوطلبانه به زندان یا همان به اعتبار و به تعبیر خودشان کوچ به زندان اوین حرکت درستی است؟ یعنی بیشتر از دیدگاه حقوقی میخواهیم پاسخ بدهید، و اصولا جهان چگونه به این مساله نگاه میکند؟ که عدهای شهروند که مطالباتی قانونی و حقوقی دارند اما توسط دستگاه قضائی و سیستم حاکمیتی به آنها پاسخ داده نمیشود، تصمیم به این کار میگیرند، آیا کار درستی دارند انجام میدهند یا نه؟
شیرین عبادی: ببینید وقتی که حکومت تحت هیچ شرایطی حاضر نیست که حرف منطقی و قانونی شهروندان را قبول کند، و شهروندان نیز حاضر نیستند دست به خشونت بزنند؛ بنابراین از هر شیوهای برای رساندن صدای خودشان به گوش جهانیان و افکار عمومی استفاده میکنند. که یکی از اینها این است که هر روز بروند در محلی تجمع کنند و بگویند که اگر ما مرتکب جرمی شدهایم بیایید ما را دستگیر کنید. در این صورت در حقیقت هدف از این کار جلب افکار عمومی است. و متاسفانه چون حکومت ایران به خواستهای قانونی طرفداران آقای طاهری توجهی نکرده است، بنابراین راهحل دیگری برای آنها باقی نمانده بود.
– آقای علیزاده وکیل مدافع آقای طاهری، اشاره کردهاند به این که بازپرس پرونده در آخرین مرحلهی دادرسی که اینها پیگیری کردهاند، به آنها گفته که اقداماتی که شاگردان آقای طاهری میکنند، اقدامات امنیتی است. دارد مشکل امنیتی ایجاد میکند. مثلا کوچ به زندان اوین یا امثالهم یا تجمعها و مراجعاتی که دارند انجام میدهند. و به ایشان توصیه کرده که دیگر شما مصاحبه نکنید و به این شکل شاگردان را برای انجام اقدامات امنیتی علیه حکومت تحریک نکنید. نظر شما و توصیه شما، اولا این حرکت بازپرس درست است؟ که ممنوعالملاقات میکند. حتی اجازه ملاقات به وکیل و خانواده نمیدهند. به همین دلیل با ممنوعالملاقات کردن، یک نوع تنبیه را در نظر گرفته است. توصیه شما به حامیان و شاگردان محمد علی طاهری چیست؟
شیرین عبادی: مسلما اقدام آقای بازپرس قانونی نبوده است. و این نشاندهنده این است که بازپرس، تحت نفوذ و سیطرهی مامور امنیتی است. مامور امنیتی به بازپرس دستور داده که تجمع و اعتراض هوادارن آقای طاهری ممکن است مغایر حفظ امنیت داخلی باشد، بنابراین یک چنین تذکری بدهید. و بازپرس هم که اختیاری از خود ندارد و در حقیقت همانطوری که گفتم قوهی قضائیه، شعبهای از وزارت اطلاعات شده است، او هم دستورات مامورین امنیتی را اجرا کرده و یک چنین تذکری داده است. راهحل، فقط استقلال قوه قضائیه است. به سامانی که بازپرسی بتواند آزادانه و فارغ از جنجال و هیاهوی سیاسی به این پرونده رسیدگی کند، مسلما راهی جز آزادی آقای طاهری و سایر هوادارانش نیست.