مرکز حامیان حقوق بشر – مینا مصطفوی: در ساعات اولیه بامداد چهارشنبه 8 اسفند 98 و در پی حملات جنگندههای دولت سوریه و روسیه به مراکز نظامی دولت ترکیه در ادلب و کشته شدن سی و سه نفر از سربازان این کشور، دولت ترکیه اعلام کرد که مرزهای زمینی و دریایی خود را به سمت اروپا برای 72 ساعت آینده باز کرده و از عبور مهاجران جلوگیری نخواهد کرد.
در برخی از شهرهای ترکیه، اتوبوس های رایگان در اختیار مهاجران قرار گرفت، اداره مهاجرت اجازه خروج از شهرها را برای صدها پناهجو صادر کرد و پناهجویانی را که در کمپ های بسته بازداشت بودند نیز آزاد کردند. رادیو و تلویزیون ترکیه نیز به زبان عربی در صفحه توییتر خود نقشه راه از ادلب تا فرانسه و آلمان را منتشر کرد و رسانه های خبری ترکیه به پوشش گسترده ای در این زمینه پرداختند.
در همان ساعات اولیه انتشار خبر باز شدن مرزهای ترکیه، هزاران پناهجو از ملیتهای مختلف به خصوص ایرانیان که در میان آنان شماری از روزنامه نگاران و زندانیان سیاسی نیز بوده اند راهی مرز ترکیه و یونان شدند. مرزهای ترکیه باز شد اما پلیس مرزی یونان با گاز اشکآور و نارنجک صوتی پناهجویان را که در میان آنان جمعیت چشمگیری از زنان و کودکان بودند هدف قرار داد.
با گذشت 48 ساعت از باز شدن مرزهای ترکیه، افراد بیشتری به جمعیت حاضر در مرز افزوده شد. رجب طیب اردوغان، رئیس جمهوری ترکیه، در نشست مطبوعاتی روز شنبه 10 اسفند 89، گفت: «هجده هزار پناهجو از مرز این کشور گذر کرده اند و تعداد آنها امروز به 25 هزار نفر هم خواهد رسید.»
وی در ادامه صحبت هایش به عدم پایبندی اتحادیه اروپا بر وعده های پیشین خود مبنی بر کمک های مالی و غیرمالی اشاره کرده و اضافه کرد: «کشور ما دیگر توانایی پذیرفتن پناهجویان را ندارد و از این به بعد مرزهای کشور ترکیه به سمت اروپا باز خواهد ماند.»
رئیس جمهوری ترکیه با اشاره به رد پیشنهاد 25 میلیون یورویی آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان، به صلیب سرخ ترکیه گفت: پنج میلیون پناهنده را به اضافه 3 میلیون یورو به آلمان میدهیم.
سلیمان سویلو، وزیر کشور ترکیه، یک روز بعد یکشنبه 11 اسفند 98 در کنفرانس مطبوعاتی اعلام کرد که تا ساعت 9:55 صبح همان روز تعداد 76 هزار و 358 نفر از مرزهای ترکیه خارج شده و در نقطه صفر مرزی منتظر باز شدن مرزهای یونان هستند. دولت یونان در اقدامی متقابل اعلام کرد همه مرزهای آبی و زمینی یونان با ترکیه بسته شده و به هیچ عنوان اجازه ورود به مهاجران غیرقانونی و آوارهگان جنگی سوری داده نخواهد شد.
در این رابطه تیجانی محمد باندی، رئیس مجمع سازمان ملل، 11 اسفند 98 در مصاحبه با خبرگزاری آناتولی ترکیه بر لزوم حمایت جامعه جهانی از ترکیه برای کمک به پناهجویان تاکید کرد. وی گفت: «پناهجویان سوری نه تنها مشکل ترکیه بلکه مساله جهان هستند و باید از ترکیه حمایت شود. بهترین راهکار دستیابی به راه حل سیاسی در سوریه است.»
این در حالیست که مشکل پناهجویان فقط به سوریها ختم نمیشود زیرا هزاران ایرانی، افغانستانی، عراقی و سومالیایی نیز سالهاست که در بلاتکلیفی پناهندگی در ترکیه به سر میبرند.
هزاران نفر با فروختن وسایل زندگی و یا رها کردن خانه خود راهی مرز شدهاند و همچنان در هوای بارانی و سرد بدون داشتن حداقل امکانات، مرزهای خروجی ترکیه را رد کرده و به امید باز شدن مرزهای یونان در نقطه صفر مرزی گرفتار شدهاند.
فیلمهایی که از وضعیت پناهجویان در مناطق صفر مرزی ترکیه و اروپا در شبکههای اجتماعی منتشر شده است حاکی از اعمال خشونت پلیس یونان در مورد پناهجویان است. پلیس یونان با تیراندازی، پرتاب گاز اشکآور و نارنجکهای صوتی از ورود این پناهجویان به خاک یونان جلوگیری کرده است. از طرف دیگر پناهجویان در جواب خشونتهای صورت گرفته، به سمت پلیس یونان سنگ پرتاب کردهاند.
برخی از این افراد وقتی با درهای بسته یونان و خشونت نیروهای مرزی مواجه شدند تصمیم به بازگشت به شهرهای خود گرفتند اما جمعیت بسیاری هنوز معتقدند که اگر در نقطه مرزی بمانند و به تعدادشان افزوده شود یونان چارهای جز باز کردن مرزهایش نخواهد داشت. همچنین در بین پناهجویان شایعه شده است که به گفته پلیس ترکیه، در صورت بازگشت به مرزهای ترکیه به کشور مبدا دیپورت خواهند شد.
این در حالیست که به گزارش سی ان ان ترکیه در روز یکشنبه 11 اسفند 98، پلیس این کشور جادههای منتهی به مرز پازارکوله (مرز زمینی ترکیه و یونان) به دلیل هجوم بیش از حد پناهجویان بسته است اما مهاجرت پناهجویان به جزیره لسبوس ادامه دارد و تنها 220 پناهجو در بامداد روز یکشنبه 11 اسفند 98 خود را به این جزیره رساندهاند.
در حال حاضر افکار عمومی مردم ترکیه تحت تاثیر این موج حرکت پناهجویان قرار گرفته و در رسانههای اجتماعی با اشاره به کشته شدن سربازان ترک در ادلب، از پناهجویان با عناوینی مانند «بزدل» و «بیوطنهای حرامزاده» یاد میکنند.
همزمان خبرهای متناقضی از حمله شهروندان ترک در شهرهای مختلف این کشور به پناهجوها و اعمال خشونت بین گروههای پناهجو در منطقه مرزی منتشر شده است.
هزاران پناهجو بین خطوط مرزی زمینی و دریایی آواره شده و سرنوشت مبهمی در انتظار آنهاست. عدهای در پی حملات پلیس یونان زخمی شدهاند و عدهای دیگر آذوقهشان رو به اتمام است.
با توجه به سرگردانی هزاران پناهجو در مرزها و شایعات منتشر شده، بیم آن میرود که دولت ترکیه به پناهجویانی که از مرز ترکیه گذر کرده و به منطقه صفر مرزی وارد شدهاند اجازه برگشت به خاک خود را ندهد.