رویین رهنوش – بیبیسی: هشتگ “هر کودک یک کتاب” این روزها در سه زبان، فارسی، پشتو و ازبکی در میان کاربران شبکههای اجتماعی افغانستان دستبهدست میشود و شمار زیادی از کاربران هم با انتشار ویدیوهایشان از داخل و بیرون افغانستان در آن سهم گرفتهاند. این کارزار توسط اعضای “گروه گهواره” راه انداخته شده و هدف آن جمعآوری هزینه چاپ کتابهای معیاری برای کودکان در افغانستان است. “گهواره” گروهی متشکل از نویسندگان، شاعران، مترجمان، طراحان، نقاشان و ویراستاران افغان است که در بخش ادبیات کودک کار میکنند. این گروه که سه سال از فعالیت آن میگذرد، تاکنون صد عنوان کتاب به سه زبان فارسی، پشتو و ازبکی به شکل پیدیاف و به شکل مجازی در وبسایتش منتشر کردهاست. این کتابها شامل شعر، افسانه، سرگرمی و معلومات عمومی برای کودکان هستند. اعضای “گهواره” میگویند میخواهند این کتابها را به شکل چاپی منتشر میکنند تا کودکان محروم از اینترنت هم به آن دسترسی پیدا کنند.
ذبیح مهدی، مسئول و از بنیانگذاران گروه “گهواره” به بیبیسی گفت در آغاز هدف کارزار “هر کودک یک کتاب” این بود که هزینه چاپ سه هزار جلد کتاب برای کودکان مهیا شود، ولی اکنون با گسترش این کمپین میتوانند شش هزار جلد کتاب کودک چاپ کنند.
او افزود کتابها را پس از چاپ، به گونه رایگان در اختیار کتابخانه عامه قرار میدهند تا در ولایتها توزیع کند ویا به کتابخانههای مکتبها/مدرسهها میسپارند و تیمهای سیار گروه “گهواره” در کلاسهای درسی برخی از مکتبها، کتابها را برای کودکان خواهند خواند.
آقای مهدی گفت از مردم خواسته شده، افرادی که نمیتوانند کمک مالی کنند، دست کم با خواندن یک کتاب برای کودکانشان در کمپین سهم بگیرند.
مصدق پارسا، یکی از اعضای گروه گهواره و آغازگر این کارزار به بیبیسی گفت:” کودکان افغانستان ساعتهای زیادی از زندگیشان را در پای برنامههای تلویزیونی و بازیهای کودکانهای میگذرانند که فرهنگ خشونت را ترویج میکنند.”
آقای پارسا افزود اطلاعات و کتابهای خوب باید در اختیار کودکان قرار بگیرند تا آینده خوبی برای خودشان بسازند.
کودکی خودم را که به یاد میآورم در یکی از ولسوالیهای بدخشان که زیر اداره مجاهدین بود درس میخواندم و از کلاس اول تا سوم ابتدایی کتابهای آموزشی پر از تصویرها و اطلاعات درباره نارنجک، گلوله، تفنگ و تفنگچه/تپانچه بودند.
برای آموزش حرف “ت” در کتاب “ادبیات” تشریحی در کتاب مورد واژه و تصویر تفنگ دیده میشد و برای توضیح “جمعکردن اعداد همجنس” در مضمون حساب، مثالهایی چون “تفنگ با تفنگ و نارنجک با نارنجک” باید جمعبندی میشدند.
با اینهمه، هرچند شکایتهایی در موارد مختلف هنوز وجود دارد ولی در نزدیک به دو دهه اخیر محتوای کتابهای آموزشی دست کم دیگر جنگ را تبلیغ نمیکنند.
در همین حال حمیدالله شهرانی، رئیس کتابخانه عامه افغانستان گفت برای تولید و ترویج گسترش کتاب کودک و ایجاد منابع مطالعه برای کودکان چنین کارزارهایی باید بیشتر شوند.
مراجعه اندک کودکان به کتابخانه
بخشی از ساختمان مرکزی کتابخانه عامه در کابل به کودکان اختصاص یافته که به گفته مسئولان آن، حدود چهارهزار جلد کتاب کودک در آن وجود دارد.
به گفته مسئولان این بخش، کتابهای آن به زبانهای فارسی، پشتو و برخی از زبانهای خارجی هستند.
گروه “گهواره” در نخستین اقدام در چارچوب کارزار “هر کودک یک کتاب” هفتصد جلد از هفت عنوان کتابهای کودکان را در اختیار کتابخانه عامه قرار داد. این کتابها از زبانهای خارجی به زبان ازبیکی ترجمه و چاپ شدهاند.
رئیس کتابخانه عامه افغانستان میگوید کودکان زیادی برای خواندن کتاب مراجعه نمیکنند.
فهیمه ریکا، مسئول بخش کودکان ریاست کتابخانه عامه در کابل گفت روزانه تنها حدود بیست تا بیست و پنج کودک به کتابخانه مراجعه میکنند. او گفت “در سالهای گذشته کودکان بیشتر مراجعه میکردند اما حالا به دلیل شرایط امنیتی حضورشان کمرنگ شده”.
ذبیح مهدی میگوید در گذشته در زمینه کتاب و ادبیات کودک کار زیادی نشده و در شرایط فعلی ضرورت به توجه بیشتر در این مورد است. آقای مهدی افزود ” توجه به کودکان در حقیقت مهندسی سالهای آینده یک کشور است”.
به گفته او، کتابهایی هم اگر در بخش کودکان چاپ و نشر شده، پر از اشتباهات املایی و انشایی است.
مصدق پارسا هم از اینکه به گفته او دولت پالیسی روشن و مدونی برای کودکان نساخته، انتقاد کرده میگوید محتوا و اندیشهای که در کتابها برای کودکان افغانستان منتقل میشود، نمیتواند فردای بهتر آنها را تضمین کند.
به باور رئیس کتابخانه عامه کابل، در مکتبها/مدرسهها و خانوادهها برنامههای تشویقی برای کودکان وجود ندارد تا به کتابخانه مراجعه کنند و بیرون از کتابهای آموزشی معمول در مکاتب، مطالعه کنند.
هنوز هم دهها هزار کودک، به ویژه در مناطق ناامن و دوردست افغانستان نه تنها به کتاب دسترسی ندارند که از رفتن به مکتب هم محروم هستند.
در سالهای اخیر مسئولیت چاپ و نشر کتاب کودک محدود به نهادهایی چون وزارت معارف به هدف تطبیق برنامههای آموزشی بوده است.
چاپخانهها و ناشران هم به دلیل استقبال اندک و فروش اندک کتابهای کودک، توجه چندانی به آن نداشتهاند. در بسیاری از کتابخانهها و کتابفروشیهای افغانستان، بازار کتابهای ویژه کودکان سرد است.
ذبیح مهدی میگوید کار در بخش ادبیات کودک و چاپ کتاب کودکان از سقوط طالبان به اینطرف به شکل غیر منسجم و غیر سازمانیافته بوده و قانعکننده نیست.
مصدق پارسا نیز باور دارد که کودکان افغانستان از نظر دسترسی به کتابهای مناسب و معیاری مورد بیمهری قرار گرفتهاند.
منبع: بی بی سی